Uszkodzenia ścięgien prostowników palców – palec młoteczkowaty i butonierkowaty | Poradnik | Dr n.med. Artur Soczka

Deformacje palców po urazie ścięgna – co je łączy?

Uszkodzenia ścięgien prostowników palców mogą prowadzić do charakterystycznych deformacji. Najczęstsze to palec młoteczkowaty (mallet finger), palec butonierkowaty (boutonnière deformity) oraz opadający kciuk w wyniku uszkodzenia prostownika długiego kciuka.

Każda z tych deformacji wynika z uszkodzenia innej części aparatu wyprostnego palca i wymaga odpowiedniej diagnostyki oraz leczenia.

Dlaczego ścięgna prostowników są podatne na urazy?

Ścięgna prostowników przebiegają bardzo powierzchownie – niemal bezpośrednio pod skórą. Z tego powodu są szczególnie podatne na urazy, nawet przy niewielkich skaleczeniach lub uderzeniach.

W obrębie palców tworzą złożony aparat wyprostny składający się z wielu cienkich pasm ścięgnistych współpracujących ze sobą podczas ruchu palca.

Aparat wyprostny działa jak system współpracujących ze sobą pasm ścięgnistych – uszkodzenie jednego z nich zmienia napięcia w całym układzie.

Jeżeli jedno z tych pasm zostanie uszkodzone, zaburzona zostaje równowaga całego mechanizmu wyprostu. Nawet niewielkie uszkodzenie może prowadzić do charakterystycznej deformacji palca.

Z tego powodu dokładna ocena kliniczna urazu oraz badanie funkcji każdego stawu palca są kluczowe dla właściwego rozpoznania i leczenia.

Palec młoteczkowaty (mallet finger)

Palec młoteczkowaty najczęściej powstaje w wyniku bezpośredniego uderzenia w koniec palca, np. podczas gry w piłkę lub przy gwałtownym zgięciu palca.

Dochodzi wtedy do zerwania ścięgna prostownika w obrębie stawu międzypaliczkowego dalszego. Uszkodzeniu ulega tzw. pasmo końcowe aparatu wyprostnego palca.

Typowym objawem jest opadanie końcówki palca i brak możliwości aktywnego wyprostu w stawie międzypaliczkowym dalszym.

Leczenie palca młoteczkowatego

W większości przypadków stosuje się unieruchomienie stawu międzypaliczkowego dalszego w pełnym wyproście przez 6–8 tygodni.

Kluczowa jest konsekwencja – nawet krótkie zgięcie palca w tym okresie może przerwać proces gojenia. Pasmo końcowe aparatu wyprostnego ma grubość około 1 mm – jest to bardzo delikatna struktura, podatna na uszkodzenia.

Operacja rozważana jest przy dużym odłamie kostnym, niestabilności lub niepowodzeniu leczenia zachowawczego.

Palec butonierkowaty (boutonnière deformity)

Palec butonierkowaty powstaje w wyniku uszkodzenia centralnej części aparatu wyprostnego w obrębie stawu międzypaliczkowego bliższego (PIP).

Charakterystyczne jest zgięcie w stawie PIP oraz przeprost w stawie międzypaliczkowym dalszym (DIP). Nieleczona deformacja może się utrwalić.

Leczenie palca butonierkowatego

We wczesnej fazie stosuje się odpowiednie unieruchomienie oraz ortezy, czasem dynamiczne.

Wczesne leczenie operacyjne polega na ponownym umocowaniu uszkodzonego pasma centralnego do paliczka środkowego przy użyciu niewielkiej kotwicy kostnej.

W przypadkach utrwalonych konieczna może być rekonstrukcja chirurgiczna aparatu wyprostnego z wykorzystaniem specjalistycznych technik chirurgii ręki.

Uszkodzenie ścięgna prostownika długiego kciuka

Ścięgno prostownika długiego kciuka odpowiada za wyprost końcowego stawu kciuka – to dzięki niemu możemy unieść kciuk ku górze, np. gdy dłoń oparta jest o blat stołu.

Do uszkodzenia może dojść po złamaniu dalszego końca kości promieniowej, w wyniku przecięcia ścięgna lub – rzadziej – samoistnie, w wyniku zmian zwyrodnieniowych powodujących ostre krawędzie kostne.

Objawem jest brak możliwości wyprostu kciuka w stawie międzypaliczkowym (IP).

Leczenie uszkodzenia prostownika długiego kciuka

W przypadku całkowitego zerwania konieczne jest leczenie operacyjne. Jeśli uraz zostanie rozpoznany odpowiednio wcześnie i ścięgno nie uległo znacznemu obkurczeniu, możliwe jest odtworzenie ciągłości ścięgna poprzez szycie koniec do końca.

Jeśli część bliższa uszkodzonego ścięgna uległa obkurczeniu, nie jest możliwe jego bezpośrednie zszycie. W takiej sytuacji najczęściej wykonuje się transfer ścięgna prostownika właściwego palca wskazującego do prostownika długiego kciuka.

U większości osób palec wskazujący posiada dwa ścięgna prostujące – jedno z nich można wykorzystać do odtworzenia funkcji wyprostu kciuka.

Najczęstszy błąd po urazie?

Najczęstszym błędem jest bagatelizowanie urazu i odkładanie konsultacji lekarskiej. W tym czasie deformacja może się utrwalić, a uszkodzone ścięgno ulec obkurczeniu, co utrudnia lub uniemożliwia jego ponowne zespolenie.

Dokładne badanie aparatu wyprostnego oraz ocena każdego stawu palca pozwalają odróżnić typ uszkodzenia i dobrać właściwe leczenie.

Kiedy zgłosić się pilnie?

Pilnej konsultacji wymaga sytuacja, gdy po urazie:

• palec nie prostuje się aktywnie,
• końcówka palca opada,
• pojawia się widoczna deformacja.

Wczesna interwencja zwiększa szansę na pełne odzyskanie funkcji ręki.